Lợi ích của ISO 45001 là giúp doanh nghiệp phòng ngừa tai nạn và bệnh nghề nghiệp một cách có hệ thống, thay vì xử lý sau khi sự việc xảy ra. Tiêu chuẩn buộc tổ chức nhận diện mối nguy, kiểm soát rủi ro theo thứ bậc, theo dõi yêu cầu pháp luật và có sự tham gia của người lao động. Chứng chỉ do bên thứ ba cấp là bằng chứng độc lập cho khách hàng và đối tác. Tuy vậy, lợi ích chỉ đến khi hệ thống vận hành thật, không đến từ tờ chứng chỉ.
Tóm tắt
- Giảm rủi ro tai nạn nhờ nhận diện mối nguy và thứ bậc biện pháp kiểm soát (điều 6.1.2, 8.1.2).
- Chủ động trong tuân thủ pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động (điều 6.1.3, 9.1.2).
- Người lao động được tham vấn và tham gia, giúp phát hiện mối nguy sớm (điều 5.4).
- Đáp ứng yêu cầu của khách hàng, nhãn hàng trong chuỗi cung ứng.
- Dễ tích hợp với ISO 9001 và ISO 14001 vì cùng cấu trúc cấp cao.
Phòng ngừa thay vì phản ứng
Nhiều doanh nghiệp quản lý an toàn theo kiểu phản ứng: có tai nạn thì điều tra, bị kiểm tra thì bổ sung hồ sơ. ISO 45001 đổi cách tiếp cận này. Điều 6.1.2 yêu cầu tổ chức nhận diện mối nguy một cách liên tục và chủ động, bao gồm hoạt động thường xuyên và không thường xuyên, tình huống khẩn cấp, thay đổi về con người, thiết bị, quy trình. Từ đó tổ chức đánh giá rủi ro và lựa chọn biện pháp kiểm soát.
Điều 8.1.2 yêu cầu áp dụng thứ bậc biện pháp kiểm soát: loại bỏ mối nguy, thay thế bằng quá trình hoặc vật liệu ít nguy hiểm hơn, kiểm soát kỹ thuật, kiểm soát hành chính, cuối cùng mới đến phương tiện bảo vệ cá nhân. Thứ bậc này giúp doanh nghiệp đầu tư vào giải pháp bền vững, thay vì chỉ phát thêm găng tay, mũ bảo hộ. Cách nhận diện và đánh giá được trình bày trong bài nhận diện mối nguy theo ISO 45001.
Chủ động trong tuân thủ pháp luật
Doanh nghiệp tại Việt Nam có nhiều nghĩa vụ theo Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13 và các văn bản hướng dẫn: huấn luyện, khám sức khỏe, quan trắc môi trường lao động, kiểm định thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt, khai báo tai nạn. ISO 45001 không thay thế các nghĩa vụ này, nhưng tạo cơ chế để không bỏ sót:
- Điều 6.1.3 yêu cầu xác định và cập nhật yêu cầu pháp luật áp dụng cho các mối nguy và rủi ro của tổ chức.
- Điều 9.1.2 yêu cầu đánh giá định kỳ việc đáp ứng các yêu cầu đó, có kết luận rõ ràng.
- Kết quả đánh giá sự tuân thủ là đầu vào của xem xét của lãnh đạo (điều 9.3).
Lợi ích thực tế là doanh nghiệp tự phát hiện thiếu sót trước khi cơ quan quản lý hay khách hàng phát hiện.
Người lao động tham gia và được bảo vệ
Điểm khác biệt lớn của ISO 45001 so với OHSAS 18001 là yêu cầu tham vấn và sự tham gia của người lao động không giữ vị trí quản lý (điều 5.4). Người trực tiếp làm việc là người hiểu rõ nhất mối nguy tại vị trí của họ. Khi có kênh báo cáo hoạt động được và không bị trù dập, tổ chức nhận được thông tin về tình huống suýt xảy ra trước khi chúng thành tai nạn. Điều 5.1 cũng yêu cầu lãnh đạo bảo vệ người lao động khỏi bị trù dập khi báo cáo sự cố, mối nguy và rủi ro.
Lợi ích và bằng chứng đánh giá viên kiểm tra
Bảng dưới gắn từng lợi ích với yêu cầu tiêu chuẩn và bằng chứng mà đánh giá viên thường xem xét. Nếu bằng chứng không có, lợi ích tương ứng thường cũng chưa đạt được.
| Lợi ích | Yêu cầu | Bằng chứng thường được xem xét |
|---|---|---|
| Giảm rủi ro tai nạn | 6.1.2, 8.1.2 | Danh mục mối nguy cập nhật, biện pháp kiểm soát quan sát được tại hiện trường |
| Tuân thủ pháp luật | 6.1.3, 9.1.2 | Danh mục yêu cầu pháp luật, kết quả đánh giá sự tuân thủ có kết luận |
| Rút kinh nghiệm từ sự cố | 10.2 | Hồ sơ sự cố, tình huống suýt xảy ra, nguyên nhân và hành động khắc phục |
| Kiểm soát nhà thầu | 8.1.4 | Tiêu chí lựa chọn, phổ biến mối nguy, giám sát khi làm việc |
| Sẵn sàng ứng phó khẩn cấp | 8.2 | Kế hoạch ứng phó, diễn tập và đánh giá sau diễn tập |
| Cải tiến dựa trên dữ liệu | 9.1.1, 9.3 | Chỉ số theo dõi, xu hướng, quyết định của lãnh đạo |
Đáp ứng yêu cầu của khách hàng và tích hợp hệ thống
Nhiều nhãn hàng và khách hàng FDI đánh giá nhà cung cấp theo tiêu chí an toàn lao động. Chứng chỉ ISO 45001 được công nhận là bằng chứng độc lập, giúp giảm số lần đánh giá của từng khách hàng. Giá trị của chứng chỉ phụ thuộc vào tổ chức chứng nhận có được công nhận hay không; xem bài phân biệt chứng nhận và công nhận.
ISO 45001 cùng cấu trúc cấp cao với ISO 9001 và ISO 14001. Doanh nghiệp đã có một trong hai tiêu chuẩn này có thể dùng chung các quá trình như bối cảnh, đánh giá nội bộ, xem xét của lãnh đạo, hành động khắc phục. Khi hệ thống được tích hợp, đánh giá tích hợp theo IAF MD 11 thường giảm tổng ngày công.
Lợi ích của ISO 45001 đến từ việc vận hành hệ thống, không đến từ chứng chỉ. Một hệ thống chỉ tồn tại trên giấy vẫn có thể bị phát hiện ở đánh giá giai đoạn 2, và không giúp giảm tai nạn.
Điểm không phù hợp thường gặp khiến lợi ích không đạt được
- Mục tiêu an toàn chỉ là “không có tai nạn”, không có chỉ số chủ động như tỷ lệ khắc phục mối nguy được báo cáo.
- Biện pháp kiểm soát được ghi trong đánh giá rủi ro nhưng không thấy tại hiện trường.
- Tình huống suýt xảy ra không được ghi nhận vì người lao động e ngại bị kỷ luật.
- Xem xét của lãnh đạo không có quyết định về nguồn lực cho các rủi ro cao.
- Nhà thầu làm việc trong phạm vi nhưng không được phổ biến mối nguy và quy định.
Ví dụ minh hoạ
Ví dụ minh hoạ: một công ty kho vận có nhiều xe nâng hoạt động cùng khu vực với người đi bộ. Trước khi áp dụng ISO 45001, biện pháp chủ yếu là nhắc nhở và áo phản quang. Khi đánh giá rủi ro theo thứ bậc, công ty tách luồng xe và luồng người đi bộ, lắp gương tại góc khuất, quy định tốc độ. Người lái xe nâng được tham vấn khi chọn vị trí vạch phân luồng. Khi đánh giá, đánh giá viên quan sát luồng di chuyển thực tế và phỏng vấn người lái để xác nhận biện pháp đang được áp dụng.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhỏ có nhận được lợi ích từ ISO 45001 không?
Có. Tiêu chuẩn áp dụng cho mọi quy mô; mức độ thông tin dạng văn bản tương ứng với quy mô và mức độ phức tạp. Doanh nghiệp nhỏ, rủi ro thấp cũng cần ít ngày công đánh giá hơn theo IAF MD 5.
Bao lâu thì thấy lợi ích?
Lợi ích về tuân thủ thường thấy sớm, ngay khi rà soát yêu cầu pháp luật và phát hiện thiếu sót. Lợi ích về giảm sự cố cần dữ liệu theo dõi qua nhiều tháng để thấy xu hướng.
ISO 45001 có bắt buộc không?
Không. ISO 45001 là tiêu chuẩn tự nguyện. Nghĩa vụ bắt buộc là các yêu cầu của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động; ISO 45001 là khung để quản lý việc đáp ứng các nghĩa vụ đó.
Tìm hiểu thêm: ISO 45001 là gì, quy trình chứng nhận ISO 45001, ISO 45001 và OHSAS 18001. Khi hệ thống đã sẵn sàng, xem chi phí chứng nhận ISO 45001 và lịch đánh giá với DAS.
Nguồn tham khảo
- ISO 45001:2018: hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp, các yêu cầu.
- Tài liệu IAF: IAF MD 5 về ngày công, IAF MD 11 về đánh giá tích hợp.
- Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13: căn cứ các nghĩa vụ pháp luật được đối chiếu khi đánh giá sự tuân thủ.
Bài viết cung cấp thông tin chung về yêu cầu tiêu chuẩn. Là tổ chức chứng nhận, DAS không tư vấn xây dựng hệ thống cho doanh nghiệp mà DAS đánh giá.
Biên soạn và rà soát
Chuyên gia đánh giá DAS Việt Nam Bài viết do đội ngũ chuyên gia đánh giá trưởng của DAS Việt Nam biên soạn và rà soát, dựa trên kinh nghiệm đánh giá chứng nhận thực tế tại doanh nghiệp.