ISO 45001 và OHSAS 18001 khác nhau trước hết về tình trạng: ISO 45001 đã thay thế hoàn toàn OHSAS 18001, và giai đoạn chuyển đổi đã kết thúc năm 2021. Chứng chỉ OHSAS 18001 không còn được cấp hay công nhận trong hệ thống công nhận quốc tế. Về nội dung, ISO 45001 dùng cấu trúc chung với ISO 9001, ISO 14001, đòi hỏi lãnh đạo chịu trách nhiệm trực tiếp và người lao động tham gia thực chất hơn. Phiên bản hiện hành là ISO 45001:2018 kèm Amd 1:2024; bản sửa đổi tiếp theo dự kiến ban hành năm 2027.
Tóm tắt
- OHSAS 18001 là tiêu chuẩn do một nhóm tổ chức soạn thảo; ISO 45001 là tiêu chuẩn quốc tế ISO.
- ISO 45001 dùng cấu trúc điều 4 đến 10, dễ tích hợp với ISO 9001, ISO 14001.
- Bổ sung bối cảnh tổ chức, rủi ro và cơ hội, quản lý thay đổi, mua sắm và nhà thầu.
- Nhấn mạnh vai trò lãnh đạo và sự tham gia của người lao động.
- Tổ chức vẫn dùng hệ thống theo OHSAS 18001 cần chứng nhận mới theo ISO 45001.
Bảng so sánh khác biệt chính
| Nội dung | OHSAS 18001:2007 | ISO 45001:2018 |
|---|---|---|
| Cấu trúc | Riêng, theo mô hình cũ (điều 4.1 đến 4.6) | Cấu trúc chung các tiêu chuẩn hệ thống quản lý (điều 4 đến 10) |
| Bối cảnh tổ chức | Không có | Vấn đề nội bộ, bên ngoài, nhu cầu của người lao động và các bên quan tâm (4.1, 4.2) |
| Lãnh đạo | Có thể giao cho đại diện lãnh đạo | Lãnh đạo cao nhất chịu trách nhiệm giải trình trực tiếp (5.1) |
| Người lao động | Tham gia và tham vấn ở mức chung | Tham vấn và tham gia, nêu rõ người không giữ vị trí quản lý, loại bỏ rào cản (5.4) |
| Rủi ro | Rủi ro từ mối nguy | Rủi ro và cơ hội OH&S, rủi ro và cơ hội khác của hệ thống (6.1) |
| Hành động phòng ngừa | Có yêu cầu, chung điều với hành động khắc phục (4.5.3.2) | Thay bằng hoạch định dựa trên rủi ro, cơ hội |
| Thuê ngoài, nhà thầu | Đề cập hạn chế | Yêu cầu rõ về mua sắm, nhà thầu, thuê ngoài (8.1.4) |
| Quản lý thay đổi | Lồng trong nhận diện mối nguy | Yêu cầu riêng (8.1.3) |
| Tài liệu | Thủ tục dạng văn bản, hồ sơ | Thông tin dạng văn bản, linh hoạt về hình thức |
Khác biệt thực chất khi đánh giá
Đọc bảng so sánh dễ nghĩ chỉ là đổi số điều khoản. Thực tế, khác biệt thể hiện rõ khi đánh giá tại hiện trường:
- Phỏng vấn lãnh đạo cao nhất: với ISO 45001, chuyên gia đánh giá phỏng vấn giám đốc về chính sách, kết quả an toàn, nguồn lực, cách bảo vệ người lao động khi họ báo cáo sự cố. Việc “để phòng an toàn trả lời” không còn đủ.
- Người lao động: chuyên gia kiểm tra cơ chế tham gia thực tế: ai đại diện công nhân, họ tham gia nhận diện mối nguy, điều tra sự cố như thế nào, ý kiến có được phản hồi không.
- Nhà thầu và thuê ngoài: mối nguy do nhà thầu tạo ra và mối nguy mà nhà thầu phải chịu đều phải được kiểm soát. Hợp đồng, phổ biến an toàn, giám sát công việc nhà thầu là bằng chứng bắt buộc.
- Quản lý thay đổi: chuyên gia chọn một thay đổi (máy mới, đổi ca, cải tạo nhà xưởng) và hỏi mối nguy đã được xem xét trước khi thực hiện chưa.
Tổ chức còn dùng OHSAS 18001 cần làm gì?
Vì giai đoạn chuyển đổi đã kết thúc năm 2021, không còn “đánh giá chuyển đổi” từ OHSAS 18001. Tổ chức cần được chứng nhận ISO 45001 như chứng nhận lần đầu, với đánh giá giai đoạn 1 và giai đoạn 2 theo ISO/IEC 17021-1. Trình tự chuẩn bị:
- Phân tích khác biệt giữa hệ thống hiện tại và ISO 45001:2018.
- Xác định bối cảnh, nhu cầu của người lao động và các bên quan tâm, phạm vi hệ thống.
- Rà soát vai trò lãnh đạo, chính sách, cơ chế tham vấn và tham gia của người lao động.
- Cập nhật nhận diện mối nguy, đánh giá rủi ro và cơ hội; bổ sung yếu tố tâm lý xã hội, công việc không thường xuyên.
- Bổ sung quản lý thay đổi, kiểm soát mua sắm, nhà thầu, thuê ngoài.
- Cập nhật danh mục yêu cầu pháp luật và đánh giá sự tuân thủ theo Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13.
- Đánh giá nội bộ và xem xét của lãnh đạo theo ISO 45001 trước khi đăng ký chứng nhận.
Điểm không phù hợp thường gặp ở hệ thống chuyển từ OHSAS
Hồ sơ bối cảnh được bổ sung nhưng không liên kết với rủi ro, cơ hội; chính sách vẫn ký bởi đại diện lãnh đạo thay vì lãnh đạo cao nhất; “tham gia của người lao động” chỉ là danh sách ký nhận đào tạo; quy trình nhà thầu chỉ có yêu cầu mang phương tiện bảo vệ cá nhân.
Các lỗi này đều xuất phát từ việc sửa tài liệu cũ mà không thay đổi cách vận hành. Đánh giá viên sẽ tìm bằng chứng thực hiện, không chỉ tài liệu.
Ví dụ minh hoạ
Ví dụ minh hoạ: một công ty xây lắp 250 người từng có hệ thống OHSAS 18001 nhưng không duy trì chứng nhận. Khi chuẩn bị ISO 45001, công ty nhận thấy nhà thầu phụ chiếm phần lớn lực lượng tại công trường nhưng bảng đánh giá rủi ro chỉ tính người lao động của công ty. Công ty bổ sung nhận diện mối nguy cho từng gói thầu phụ, họp an toàn đầu ca có cả nhà thầu, và đưa tỷ lệ sự cố suýt xảy ra được báo cáo vào mục tiêu năm.
Câu hỏi thường gặp
Chứng chỉ OHSAS 18001 cũ còn dùng được cho đấu thầu không?
Không nên. Chứng chỉ OHSAS 18001 được công nhận đã hết hiệu lực khi giai đoạn chuyển đổi kết thúc năm 2021. Bên mời thầu có thể tra cứu và từ chối chứng chỉ không còn hiệu lực.
Có cần chờ bản ISO 45001 mới không?
Không. Bản sửa đổi đang ở giai đoạn DIS và dự kiến ban hành năm 2027, sau đó sẽ có giai đoạn chuyển đổi. Chứng nhận theo ISO 45001:2018 vẫn có giá trị trong thời gian này.
Có thể đổi tổ chức chứng nhận khi đang có chứng chỉ ISO 45001 không?
Có, theo IAF MD 2. Xem thêm bài chuyển đổi tổ chức chứng nhận.
Tìm hiểu thêm: ISO 45001 là gì, nhận diện mối nguy theo ISO 45001. Doanh nghiệp đang chuyển từ OHSAS 18001 có thể xem chi phí chứng nhận ISO 45001 và ước tính ngày công.
Nguồn tham khảo
- ISO 45001:2018: tiêu chuẩn hiện hành thay thế OHSAS 18001.
- ISO/TC 283: tiến độ sửa đổi ISO 45001.
- Tài liệu IAF: IAF MD 2 về chuyển đổi chứng nhận được công nhận.
- ISO/IEC 17021-1:2015: yêu cầu đánh giá chứng nhận hai giai đoạn.
- Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13: căn cứ yêu cầu pháp luật trong hệ thống ISO 45001.
Bài viết cung cấp thông tin chung về yêu cầu tiêu chuẩn. Là tổ chức chứng nhận, DAS không tư vấn xây dựng hệ thống cho doanh nghiệp mà DAS đánh giá.
Biên soạn và rà soát
Chuyên gia đánh giá DAS Việt Nam Bài viết do đội ngũ chuyên gia đánh giá trưởng của DAS Việt Nam biên soạn và rà soát, dựa trên kinh nghiệm đánh giá chứng nhận thực tế tại doanh nghiệp.