ISO 22000 và giấy chứng nhận an toàn thực phẩm (giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm) là hai loại văn bản khác nhau: một bên là chứng nhận tự nguyện về hệ thống quản lý, một bên là thủ tục hành chính theo pháp luật. Theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, cơ sở đã được cấp một số chứng nhận hệ thống như ISO 22000 còn hiệu lực thuộc diện không phải cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện. Tuy vậy, cơ sở vẫn phải tuân thủ các điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm và chịu kiểm tra của cơ quan quản lý.
Lưu ý pháp lý: Bài viết dựa trên Nghị định 15/2018/NĐ-CP. Quy định có thể đã được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế; cần đối chiếu văn bản hiện hành và hướng dẫn của cơ quan quản lý chuyên ngành trước khi áp dụng cho cơ sở cụ thể.
Tóm tắt
- Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm là thủ tục bắt buộc theo Luật An toàn thực phẩm 55/2010/QH12 với các cơ sở thuộc diện phải cấp.
- Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP liệt kê các cơ sở không thuộc diện cấp, trong đó có cơ sở đã được cấp chứng nhận hệ thống như GMP, HACCP, ISO 22000, IFS, BRC, FSSC 22000 hoặc tương đương còn hiệu lực.
- Không phải cấp giấy không có nghĩa là được miễn điều kiện an toàn thực phẩm.
- Chứng chỉ phải còn hiệu lực và phạm vi phải khớp với cơ sở, sản phẩm đang sản xuất, kinh doanh.
- Nên chọn chứng chỉ do tổ chức chứng nhận được công nhận cấp, có thể tra cứu công khai.
Hai loại văn bản khác nhau thế nào
| Tiêu chí | Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP | Chứng chỉ ISO 22000 |
|---|---|---|
| Bản chất | Thủ tục hành chính theo pháp luật | Chứng nhận tự nguyện về hệ thống quản lý |
| Cơ quan cấp | Cơ quan quản lý nhà nước theo phân cấp ngành | Tổ chức chứng nhận |
| Căn cứ đánh giá | Điều kiện an toàn thực phẩm theo pháp luật và quy chuẩn | Yêu cầu của ISO 22000:2018 |
| Cách duy trì | Theo quy định về thời hạn và kiểm tra của cơ quan quản lý | Giám sát hằng năm, chứng nhận lại sau 3 năm |
| Thừa nhận | Trong nước | Quốc tế, khi được công nhận qua IAF MLA |
Hai văn bản phục vụ mục đích khác nhau. Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện xác nhận cơ sở đáp ứng điều kiện pháp lý tại thời điểm thẩm định. Chứng chỉ ISO 22000 xác nhận cơ sở có hệ thống quản lý để kiểm soát mối nguy liên tục và được đánh giá lại định kỳ.
Quy định tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP
Luật An toàn thực phẩm 55/2010/QH12 quy định cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, trừ các trường hợp được loại trừ. Nghị định 15/2018/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết, trong đó Điều 12 liệt kê các nhóm cơ sở không thuộc diện cấp giấy chứng nhận. Một nhóm trong danh sách là cơ sở đã được cấp một trong các chứng nhận: thực hành sản xuất tốt (GMP), hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn (HACCP), hệ thống quản lý an toàn thực phẩm ISO 22000, IFS, BRC, FSSC 22000 hoặc tương đương, còn hiệu lực.
Cùng điều này cũng quy định các cơ sở không thuộc diện cấp giấy vẫn phải tuân thủ yêu cầu điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm tương ứng. Nói cách khác, chứng chỉ ISO 22000 thay đổi thủ tục, không thay đổi nghĩa vụ.
Điều kiện để chứng chỉ được dùng làm căn cứ
Văn bản pháp luật nêu điều kiện “còn hiệu lực”. Từ góc nhìn tổ chức chứng nhận, có thêm vài điểm cơ sở nên tự kiểm tra để tránh rủi ro khi cơ quan quản lý xem xét:
- Hiệu lực: chứng chỉ chưa hết hạn, không bị đình chỉ hay thu hồi. Bỏ lỡ đợt giám sát có thể dẫn đến đình chỉ chứng chỉ.
- Phạm vi: phạm vi ghi trên chứng chỉ phải bao gồm địa điểm và nhóm sản phẩm thực tế. Chứng chỉ cho nhà máy A không áp dụng cho kho hoặc xưởng B chưa được đánh giá.
- Công nhận: chứng chỉ do tổ chức chứng nhận được công nhận cấp, mang dấu công nhận, có thể tra cứu. Cách kiểm tra được trình bày trong bài tổ chức chứng nhận và tổ chức công nhận.
- Thay đổi: khi mở rộng sản phẩm, thêm dây chuyền hoặc chuyển địa điểm, cần thông báo tổ chức chứng nhận để đánh giá mở rộng phạm vi.
Nên lưu giữ bản sao chứng chỉ còn hiệu lực cùng kết quả tra cứu để xuất trình khi cơ quan quản lý kiểm tra. Khi chứng chỉ sắp hết hạn, cần lên lịch chứng nhận lại sớm để không bị gián đoạn.
Đánh giá ISO 22000 kiểm tra việc tuân thủ pháp luật ra sao
ISO 22000:2018 yêu cầu tổ chức xác định yêu cầu pháp luật và chế định áp dụng, đưa vào PRP, phân tích mối nguy và tiêu chí chấp nhận sản phẩm. Khi đánh giá, đánh giá viên không thay cơ quan quản lý kết luận về tuân thủ pháp luật, nhưng kiểm tra:
- Tổ chức đã xác định và cập nhật các văn bản pháp luật, quy chuẩn kỹ thuật áp dụng cho sản phẩm.
- Yêu cầu pháp luật được phản ánh trong PRP và giới hạn kiểm soát, ví dụ giới hạn vi sinh, phụ gia, ghi nhãn.
- Hồ sơ công bố sản phẩm, kiểm nghiệm định kỳ, khám sức khỏe và tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm theo quy định.
- Kết quả kiểm tra của cơ quan quản lý và cách tổ chức xử lý các phát hiện.
Các bước đánh giá được mô tả trong bài quy trình chứng nhận ISO 22000.
Điểm không phù hợp thường gặp
- Danh mục yêu cầu pháp luật chưa cập nhật văn bản mới hoặc quy chuẩn áp dụng cho sản phẩm.
- Sản phẩm mới đã đưa ra thị trường nhưng chưa nằm trong phạm vi chứng nhận và chưa được phân tích mối nguy.
- Hồ sơ khám sức khỏe, tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm của người lao động không đầy đủ.
- PRP không phản ánh điều kiện cơ sở vật chất theo quy định chuyên ngành.
Ví dụ minh hoạ
Ví dụ minh hoạ: một công ty chế biến hạt điều có nhà máy chính đã được chứng nhận ISO 22000, sau đó thuê thêm một kho lạnh ở tỉnh khác. Công ty cho rằng chứng chỉ hiện có áp dụng cho cả kho. Khi đối chiếu, phạm vi trên chứng chỉ chỉ ghi địa chỉ nhà máy. Công ty cần đề nghị tổ chức chứng nhận đánh giá mở rộng phạm vi cho kho, đồng thời xem xét thủ tục pháp lý áp dụng cho kho trong thời gian chưa được chứng nhận. Ở đợt đánh giá mở rộng, đánh giá viên kiểm tra PRP về bảo quản lạnh, hồ sơ nhiệt độ và việc kiểm soát nhà cung cấp dịch vụ vận chuyển.
Câu hỏi thường gặp
Chứng chỉ ISO 22000 hết hạn thì sao?
Khi chứng chỉ hết hiệu lực, căn cứ để không phải cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện cũng không còn. Cơ sở cần chứng nhận lại kịp thời hoặc thực hiện thủ tục cấp giấy theo quy định. Xem thêm bài giám sát và chứng nhận lại chứng chỉ ISO.
Điều kiện an toàn thực phẩm theo pháp luật liên quan gì đến PRP?
Phần lớn điều kiện về nhà xưởng, trang thiết bị, con người theo pháp luật tương ứng với các nhóm nội dung của chương trình tiên quyết. Xem bài chương trình tiên quyết ISO 22000.
Cơ sở nhỏ có nên làm ISO 22000 chỉ để không phải xin giấy?
Nên cân nhắc mục đích. ISO 22000 đòi hỏi duy trì hệ thống và đánh giá giám sát hằng năm. Nếu mục tiêu chỉ là thủ tục pháp lý, cơ sở nên so sánh với thủ tục cấp giấy theo quy định. Nếu cơ sở cần chứng chỉ được khách hàng, nhà phân phối thừa nhận, ISO 22000 mang lại giá trị rộng hơn.
Tìm hiểu thêm: ISO 22000 là gì, ISO 22000 và HACCP. Để dự trù thời gian và ngân sách, xem ước tính ngày công ISO 22000. Là tổ chức chứng nhận, DAS không tư vấn thủ tục hành chính hay xây dựng hệ thống.
Nguồn tham khảo
- Luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12: quy định về giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.
- Nghị định 15/2018/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm: Điều 12 về cơ sở không thuộc diện cấp giấy chứng nhận. Cần đối chiếu các văn bản sửa đổi, bổ sung hiện hành.
- ISO 22000:2018: hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.
- Tài liệu IAF: thỏa ước thừa nhận lẫn nhau (MLA) đối với chứng nhận được công nhận.
Bài viết cung cấp thông tin chung về yêu cầu tiêu chuẩn. Là tổ chức chứng nhận, DAS không tư vấn xây dựng hệ thống cho doanh nghiệp mà DAS đánh giá.
Biên soạn và rà soát
Chuyên gia đánh giá DAS Việt Nam Bài viết do đội ngũ chuyên gia đánh giá trưởng của DAS Việt Nam biên soạn và rà soát, dựa trên kinh nghiệm đánh giá chứng nhận thực tế tại doanh nghiệp.